HỎI-
ĐÁP VỀ BỆNH DO VIRUT ZIKA
1. Vi-rút Zika xảy ra ở đâu?
Vi-rút Zika xảy ra ở
vùng nhiệt đới nơi có các quần thể muỗi lớn, được biết lưu hành ở châu Phi,
châu Mỹ, Nam Á và Tây Thái Bình Dương.
Vi-rút Zika được
phát hiện vào năm 1947, nhưng trong nhiều năm chỉ có một số trường hợp rải rác
được phát hiện ở châu Phi và Nam Á. Năm 2007, dịch bệnh do vi-rút Zika được ghi
nhận đầu tiên ở Thái Bình Dương. Kể từ năm 2013, các ca bệnh và bùng phát dịch
của căn bệnh này được báo cáo từ Tây Thái Bình Dương, châu Mỹ và châu Phi. Do
môi trường nơi muỗi có thể sống và sinh sôi ngày càng mở rộng, do tác động của
đô thị hóa và toàn cầu hóa, những vụ dịch bệnh lớn do vi-rút Zika ở đô thị có
khả năng xảy ra trên toàn cầu.
2. Người nhiễm vi-rút Zika như thế nào?
Người bị muỗi Aedes
nhiễm bệnh đốt có thể nhiễm vi-rút Zika – đây cũng là loại muỗi truyền bệnh sốt
xuất huyết, bệnh chikungunya và bệnh sốt vàng.
3. Muỗi Aedes sinh sản như thế nào?
Chỉ có muỗi cái đốt;
chúng đốt ngắt quãng và thích đốt nhiều người. Khi muỗi cái ăn no, nó cần nghỉ
ngơi 3 ngày trước khi đẻ trứng. Những quả trứng này có thể tồn tại đến 1 năm mà
không cần nước. Khi có nước và chỉ cần một lượng nhỏ nước đọng là đủ để trứng
phát triển thành ấu trùng và sau đó thành muỗi trưởng thành. Muỗi bị nhiễm từ
những người có vi-rút.
4. Muỗi Aedes có thể tồn tại ở đâu?
Có 2 loại muỗi
Aedes có khả năng truyền vi-rút Zika. Trong hầu hết các trường hợp, Zika lây
lan qua muỗi Aedes aegypti (muỗi vằn) ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.
Muỗi vằn Aedes không sống được ở nhiệt độ khí hậu lạnh hơn. Muỗi Aedes
albopictus cũng có thể truyền vi-rút. Muỗi này có thể ngủ đông và tồn tại ở các
vùng có nhiệt độ mát hơn.
5. Muỗi Aedes có thể di chuyển từ quốc gia này đến quốc gia khác
hay từ vùng này đến vùng khác được không?
Muỗi Aedes có khả
năng bay yếu; nó không thể bay quá 400 mét. Nhưng nó có thể vô tình được vận
chuyển bởi con người từ nơi này đến nơi khác (ví dụ ở phía sau xe, cây cối).
Nếu nó có thể tồn tại trong môi trường nhiệt độ của điểm đến, về mặt lý thuyết
nó có thể tự sinh sản và truyền vi-rút Zika tới các khu vực mới.
6. Những triệu chứng của bệnh vi-rút Zika là gì?
Vi-rút Zika thường
gây bệnh nhẹ; với các triệu chứng xuất hiện một vài ngày sau khi người đó bị
đốt bởi muỗi nhiễm bệnh. Hầu hết những người bị bệnh vi-rút Zika sẽ bị sốt nhẹ
và phát ban. Những người khác cũng có thể viêm kết mạc, đau cơ và khớp và cảm
thấy mệt mỏi. Các triệu chứng thường hết trong khoảng từ 2 đến 7 ngày.
7. Những biến chứng tiềm ẩn của vi-rút Zika có thể là gì?
Bởi vì từ trước năm 2007
không có một vụ dịch vi-rút Zika lớn nào được ghi nhận, hiểu biết về các biến
chứng của bệnh này là rất hạn chế.
Trong thời gian dịch
Zika đầu tiên diễn ra tại Polynesia thuộc Pháp vào năm 2013-2014, trùng
với khoảng thời gian xảy ra dịch sốt xuất huyết, cơ quan y tế quốc gia báo cáo
về sự gia tăng bất thường đối với hội chứng Guillain-Barré. Các điều tra hồi
cứu về sự ảnh hưởng này đang được tiến hành, bao gồm vai trò tiềm năng của
vi-rút Zika và các yếu tố khác. Một quan sát tương tự đối cũng cho thấy đối với
sự gia tăng của hội chứng Guillain-Barré trong vụ dịch vi-rút Zika đầu tiên ở
Brazil vào năm 2015.
Trong năm 2015, cơ
quan y tế địa phương ở Brazil cũng quan sát thấy có sự gia tăng trẻ sơ sinh với
dị tật đầu nhỏ cùng thời điểm bùng phát dịch vi-rút Zika. Cơ quan Y tế và các
cơ quan khác đang điều tra mối liên quan tiềm năng giữa tật đầu nhỏ và vi-rút
Zika, bên cạnh những nguyên nhân có thể khác. Tuy nhiên cần có thêm các điều
tra và nghiên cứu để có thể hiểu rõ hơn bất cứ mối liên quan có thể nào.
Hội chứng
Guillain-Barré là một tình trạng mà trong đó hệ thống miễn dịch của cơ thể tấn
công một phần của hệ thần kinh. Nó có thể do việc nhiễm một số loại vi-rút và
có thể ảnh hưởng đến người ở mọi lứa tuổi. Chính xác những gì gây nên hội chứng
chưa được biết. Các triệu chứng chính bao gồm yếu cơ và cảm giác kiến bò (tê và
ngứa) ở tay và chân. Các biến chứng nặng có thể xảy ra nếu các cơ hô hấp bị ảnh
hưởng, cần phải nhập viện. Hầu hết các trường hợp bị ảnh hưởng bởi hội chứng
Guillain-Barré sẽ phục hồi, mặc dù một số người có thể tiếp tục trải qua các
ảnh hưởng như suy yếu.
8. Phụ nữ mang thai có nên lo lắng về Zika?
Cơ quan y tế hiện
đang điều tra mối liên quan tiềm năng giữa vi-rút Zika ở phụ nữ mang thai và dị
tật đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh của họ. Cho đến khi chúng ta có thể hiểu rõ hơn về
mối liên quan này, những phụ nữ đang mang thai hoặc dự định có thai cần hết sức
lưu ý bảo vệ mình khỏi bị muỗi đốt.
Nếu bạn đang mang thai và nghi ngờ bạn có thể có bệnh vi-rút
Zika, hỏi ý kiến bác sĩ để được theo dõi chặt chẽ trong quá trình mang thai
của bạn.
9. Dị tật đầu nhỏ là gì?
Dị tật đầu nhỏ là một
tình trạng hiếm gặp khi một trẻ sơ sinh có đầu nhỏ bất thường. Điều này là do
sự phát triển não không bình thường của trẻ từ khi còn trong bụng mẹ hoặc trong
giai đoạn sơ sinh. Trẻ sơ sinh và trẻ em bị tật đầu nhỏ thường gặp phải những
khó khăn với sự phát triển não bộ khi chúng lớn lên.
Tật đầu nhỏ có thể do
ảnh hưởng của một loạt các yếu tố môi trường và di truyền như hội chứng Downs;
sử dụng hay tiếp xúc với ma túy, rượu hoặc các chất độc khác trong tử cung; và
nhiễm rubella trong khi mang thai.
10. Điều trị bệnh vi-rút Zika như thế nào?
Các triệu chứng của
bệnh vi-rút Zika có thể được điều trị bằng thuốc hạ sốt và giảm đau thông
thường, nghỉ ngơi và uống nhiều nước. Nếu triệu chứng xấu đi, mọi người nên tìm
tư vấn y tế. Hiện tại chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vắc-xin cho bệnh này.
11. Bệnh vi-rút Zika được chẩn đoán như thế nào?
Với hầu hết các trường
hợp được chẩn đoán nhiễm bệnh vi-rút Zika, việc chẩn đoán dựa trên các triệu
chứng và tiền sử gần đây của họ (ví dụ muỗi đốt, hoặc đi đến nơi có virus Zika
lưu hành). Phòng thí nghiệm có thể xác định chẩn đoán bằng xét nghiệm máu.
12. Tôi có thể làm gì để bảo vệ bản thân mình?
Việc bảo vệ tốt nhất
đối với vi-rút Zika là tránh bị muỗi đốt. Ngăn ngừa muỗi đốt sẽ bảo vệ con
người khỏi vi-rút Zika cũng như các bệnh khác do muỗi truyền qua như sốt xuất
huyết, chikungunya và sốt vàng.
Điều này có thể được
thực hiện bằng cách sử dụng thuốc chống côn trùng; mặc quần áo (tốt hơn là màu
sáng) che càng kín cơ thể càng tốt; sử dụng các rào cản vật chất như lưới chống
muỗi, đóng kín cửa ra vào và cửa sổ; ngủ màn. Ngoài ra, cần đổ hết nước, làm
sạch hoặc đậy kín các thùng chứa nước như xô, chậu hoa hoặc lốp xe cũ, để loại
bỏ những nơi muỗi có thể sinh sản.
